IJHE Üye Girişi International Journal Of Humanities and Education (Member Login)

Username: Password : Şifremi Unuttum Forgot your password?

Article Detail


Başlık: Kö/ül Tegin Yazıtında Geçen Fiillerin Tıva Türkçesinde Durumu
Title: In Tuva Turkish Status of the Verb In the Kö/ül Tegin Monument
Author(s) : Onur TARLACI
Category : Beşeri Bilimler
Type : Telif
Issue : Cilt/Volume:5 Sayı/Issue:10
Page : 57-76



Özet

Çalışmada 732’de dikilen Kö/ül Tegin yazıtında geçen fiillerin Güney Sibirya grubu Türk lehçelerinden olan Tıva Türkçesinde korunup korunmadığı durumuna bakıldı. Çalışma yöntemi, öncelikle Kö/ül Tegin yazıtındaki fiil kadrosunun çıkarılması, açık künyesi verilen Tıva Türkçesi sözlüklerinde taranması ve eldeki bu sözlüklerle sağlamasının yapılmasıdır. Tarama yapılırken eldeki mevcut sözlüklerin azlığı da alandaki boşluğu gösterdi. Eski Türkçede biti- “yazı yaz-, hakket-” Tıva Türkçesinde biji- gibi aynı anlamla kullanılır. Bunun gibi veriler çalışma sonucunda ortaya çıkarıldı. Eski Türkçede sakın- fiili düşün- demektir. Fakat Tıva Türkçesinde bu fiil bugün daha farklı bir fiil ile sağlanır. Çalışmada bunlara yer verilmedi. Tespit edilmeye çalışılan nokta karakteristik ses değişmeleri üzerinedir. Listedeki bazı fiiller çeşitli ses değişimlerine uğramış olmalarına rağmen tamamen değişmiş değildir. Fakat coğrafya, dilin canlı bir varlık oluşu, gündelik yaşam gibi durumlardan dolayı yeni fiiller türemiş ya da bazı fiiller ciddi değişimlere uğramıştır. Yazıda ele alınan denklik “Çalışma Hakkında Notlar” kısmında verildi. Kö/ül Tegin yazıtında 156 fiil olduğu tespit edildi. Bunlardan 51’i Tıva Türkçesi sözlüklerinde tespit edildi. Tıva Türkçesi ile Eski Türkçe arasında fiil işletiminin ne kadar korunduğu, ne denli değişime uğradığı; türeme, düşme vb. ses olayları gösterildi.

Anahtar Kelimeler: Orkun Yazıtları, Tıva Türkçesi, Kö/ül Tegin Yazıtı, Eski Türkçe.

Abstract

Tuvans, one of the Turkic communities of the southern Siberia, have a rich oral tradition. Tuvan people started to use their own language as a written language in 1930. Tuvan Turkic is used as a second official language in the Republic of Tuva which is an autonomous republic and depending on Russian Federation. In this study, the Old Turkic verbs having reached to Tuvan Turkic have been identified. Tuvan Turkic dictionaries are scanned. In this paper, firstly Tuvan dictionary has been surveyed and similar words between Tuvan have been determined. Studies made to read and explain Göktürk monuments and to adapt them into the Turkic language, spoken in Turkey, continue to introduce the related literature with new developments. Researchers regard each finding a valuable evidence and develop new approaches to read and understand the monuments. It is not always easy to understand the meaning and function of some words in the Göktürk monuments. Kö/ül Tegin monument which take place among the main source of Turkish language are fairly significant language memorial both in terms of their contents and reflecting the characteristics of language of their era. Many of these verbs are used in one form, some are asent. We have 156 verbs in our article. 51 the meaning of the verb is preserved. The verbs we are looking for are on the ship Kö/ül Tegin. Tuvan Turkic is located among the Turkic languages on the South Siberia. In conclusion part, the input datas are evaluated.

Keywords :Orkhun Monuments, Tuva Turkic, the Kö/ül Tegin Monument, Old Turkic.

© 2015 International Journal of Humanities and Education
Design G2